wspólna publikacja pism:
Posłaniec Serca Jezusowego (ukazuje się w Polsce od 1872 r.) i Posłaniec Serca Jezusa (ukazuje się w USA od 1917 r.)
styczeń 2007
wojna i pokój
Wszędzie tam, gdzie nasi chłopcy
strona: 12
Wszędzie tam, gdzie nasi chłopcy
Początki Ordynariatu Polowego w Polsce sięgają roku 1919, kiedy to papież Benedykt XV utworzył Biskupstwo Polowe, historia zaś duszpasterstwa wśród żołnierzy jest o wiele dłuższa i sięga początków istnienia Państwa Polskiego. Jednym z głównych zadań kapelanów, a więc Ordynariatu, jest obecność wszędzie tam, gdzie służy żołnierz polski; również poza granicami kraju.
Rozdźwięk
strona: 20
Rozdźwięk »
Dawne prawo międzynarodowe uważało wojnę za dopuszczalny instrument polityki państw. Ius ad bellum uważano za jeden z atrybutów suwerenności.
Wojna domowa
strona: 38
Wojna domowa
Wbrew przekonaniu o trwającym pokoju, wokół nas toczy się wojna. Cicha, wstydliwie ukrywana, przemilczana - wojna domowa. Dziwna wojna. Bez zwycięzców - sami przegrani: emocjonalnie okaleczeni, niezdolni do miłości, samotni. Czasem jednak pośród tych cierni zakwita róża, promyk nadziei, prześwit nowego życia.
Bogurodzica - tajemnicza pieśń
strona: 54
Bogurodzica - tajemnicza pieśń »
Bogurodzica to najstarszy utwór polski i jednocześnie arcydzieło. Nie wiadomo, kto był twórcą zarówno jego tekstu, jak i melodii. Wiemy tylko, że został zapisany na początku XV wieku.
Posłaniec / styczeń 2007 / strona 54 / artykuł
Katarzyna Jasińska
Bogurodzica - tajemnicza pieśń
   Bogurodzica, dzieło polskiego średniowiecza, to utwór niezwykle tajemniczy i zagadkowy. Od wielu lat toczą się spory wśród naukowców o czas powstania tej pieśni, a rozbieżności między okresami, w których miała ona się narodzić, są bardzo duże, ponieważ obejmują aż kilka wieków (od XI do XIV). Panuje przekonanie, że jest to tekst powstały na gruncie języka polskiego, a nie przełożony. Jest to więc najstarszy znany utwór polski i jednocześnie arcydzieło. Nieznany jest również twórca tekstu i kompozytor melodii. Wiemy tylko, że słowa pieśni zostały zapisane na początku XV wieku.

   Istnieją dwie wersje pieśni: zapis kcyński i zapis krakowski. Kcyński, znaleziony na wklejce oprawy kodeksu z kazaniami niedzielnymi, zawiera dwie pierwsze zwrotki wraz z nutami, natomiast drugi stanowi trzynaście zwrotek bez nut, zapisanych na jednej z kart kodeksu łacińskiego. Obie wersje różnią się nieznacznie, a ich obecność w tak odległych od siebie miejscach świadczy o popularności tej pieśni. Ostatecznie mamy piętnaście kanonicznych zwrotek, które różnią się od siebie m.in.: czasem powstania, tematyką, melodią i zasięgiem funkcjonowania. Oryginalny tekst jest niezbyt jasny dla współczesnego odbiorcy przez obecność w nim licznych archaizmów, które już dawno wyszły z użycia:

Bogurodzica dziewica, Bogiem sławiena Maryja,
U twego syna Gospodzina matko zwolena, Maryja!
Zyszczy nam, spuci nam.
Kyrieleison.

Twego dziela Krzciciela, bożycze,
Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze.
Słysz modlitwę, jąż nosimy,

A dać raczy, jegoż prosimy:
A na świecie zbożny pobyt,
Po żywocie raski przebyt
Kyrieleison.

W uwspółcześnionej wersji, dzisiaj bardziej zrozumiałej, brzmi on tak:

Matko Boga Panienko, przez Boga uwielbiona
U Pana, Twego Syna Matko wybrana, Mario!
Pozyskaj dla nas i ześlij nam łaski
Panie, zmiłuj się.

Ze względu na Twojego Chrzciciela, Synu Boga,
Wysłuchaj głosy, spełnij pragnienia ludzkie,
słuchaj modlitwy, którą zanosimy

I racz nam dać to, o co prosimy:
szczęśliwy pobyt na ziemi
a po nim wieczne przebywanie w niebie
Panie, zmiłuj się.

   Pierwsza część pieśni jest literacką wersją motywu deesis (gr. prośba, modlitwa, błaganie), często występującego w sztuce średniowiecznej. Centralną postacią tego motywu jest Jezus, a pozostałymi są Maryja i św. Jan Chrzciciel, pośrednicy w modłach zanoszonych do Niego.
Motyw deesis jest starszy niż wieki średnie, gdyż możemy go spotkać w starochrześcijańskich tekstach liturgicznych w kręgu kultury bizantyjskiej. Ze wschodu szybko przywędrował na zachód, gdzie był on najbardziej popularny między XI a XIII wiekiem. W Polsce plastyczną realizację tego motywu można oglądać m.in. w dwunastowiecznej romańskiej kolegiacie w Tumie pod Łęczycą. Stanowi ją polichromia, która zajmuje dwanaście metrów w zachodniej apsydzie.
   W tekście Bogurodzicy widoczne jest rozróżnienie pomiędzy osobami, przez które wierni się wstawiają. W pierwszej zwrotce prośby kierowane są poprzez Maryję, a w drugiej za pośrednictwem Jana Chrzciciela.
   Słowa "pobyt" i "przebyt" są bardzo rzadkie w tekstach pisanych tego okresu; pierwsze z nich pojawia się w okresie średniowiecza tylko w Bogurodzicy. Prawdopodobnie mają czeski rodowód albo pochodzą od łacińskich słów valere oraz praevalere. Mają one niezwykle ważne znaczenie w tym tekście, gdyż odnoszą się do chrześcijańskiej ontologii i eschatologii. Mówią o przeciwstawieniu materii duchowi, świata ziemskiego światu wiecznemu oraz wskazują na krótkość i znikomość tego pierwszego. Jest tu więc zawarta prośba zarówno o dobra doczesne, jak i o dobra wieczne.
   W dalszej części Bogurodzicy występują motywy zaczerpnięte z różnych pieśni o urozmaiconej tematyce. W poszczególnych wersjach widzimy inną kolejność zwrotek i odmienne melodie oraz różną objętość wersów.
Tekst tej pieśni mógł powstawać nawet do XVI wieku. Początkowo była ona wykonywana jedynie podczas procesji, potem śpiewano ją przed kazaniem i podczas nabożeństw bractw kościelnych. Około 1450 roku za jej odśpiewanie można było zyskać odpust; i prawdopodobnie w tym okresie jej tekst został powieszony przy grobie św. Stanisława w katedrze wawelskiej. Stała się ona pieśnią państwową (Długosz nazwał ją carmen patrium), śpiewaną podczas koronacji; i rycerską, gdyż śpiewano ją przed rozpoczęciem różnych bitew. Był czas, kiedy Bogurodzica utraciła swoje znaczenie, stając się nawet pieśnią żebraczą. Jednak XIX wiek przywrócił jej dawną świetność.
Katarzyna Jasińska - filozof (absolwentka Wyższej Szkoły Filozoficzno-Pedagogicznej "Ignatianum" w Krakowie ), studentka polonistyki na Uniwersytecie Jagiellońskim.
wybrane artykuły publikowane w POSŁAŃCU nr styczeń 2007:
  • Rozdźwięk (20) »
  • dostępność w sprzedaży POSŁAŃCA nr styczeń 2007:
    © Wszystkie prawa zastrzeżone. • WydawnictwoWAM.pl • 2006-2010
    Udostępnione informacje nie mogą być kopiowane i publikowane bez naszej zgody.